Επιμέλεια: Αθαν. Νικολάου, Νικ. Γεωργιάδης
Οι πολυάριθμες επιστημονικές μελέτες για την αρτηριακή υπέρταση και τις επιπλοκές της μέχρι σήμερα, έχουν φέρει στο φώς αρκετές, εξαιρετικά αποτελεσματικές κατηγορίες αντιϋπερτασικών φαρμάκων, οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως παγκοσμίως και φαίνεται πως θα συνεχίσουν έτσι να χρησιμοποιούνται και στο μέλλον, προσφέροντας τεράστια οφέλη, ιδίως σε ότι αφορά την μείωση της καρδιαγγειακής θνησιμότητας. Η νέα κατηγορία αντιϋπερτασικών αφορά στον Ανταγωνιστή των Υποδοχέων της Ενδοθηλίνης (ERA) και στοχεύει στην αντιμετώπιση της Ανθεκτικής Αρτηριακής Υπέρτασης. Πρόκειται για την δραστική ουσία Aprocitentan. H κυκλοφορία του αρχικά γίνεται με την εμπορική ονομασία Tryviο®
Οι γνωστές κατηγορίες των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο για την αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης σήμερα περιλαμβάνουν: α. τους αναστολείς συστήματος ρενίνης – αγγειοτενσίνης RAAS (αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης ACE, αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ARB), β. τους ανταγωνιστές διαύλων ασβεστίου CCB, γ. τα διουρητικά της αγκύλης, τα διουρητικά της αγκύλης και τα διουρητικά τύπου θειαζιδικών (π.χ. χλωροθαλιδόνη και ινδαπαμίδη), δ. τους β-αναστολείς, ε. τα κεντρικώς δρώντα, οι α-αναστολείς κ.α.
Σε ότι αφορά την Ανθεκτική Υπέρταση, τα τελευταία σαράντα χρόνια και παρά το γεγονός ότι η έρευνα είχε επενδύσει ιδιαίτερα σε προσπάθειες αντιμετώπισής της, δεν υπήρξε καμία ουσιαστική πρόοδος.
Πολύ πρόσφατα (March 20, 2024), μια νέα κατηγορία αντιϋπερτασικής αγωγής έκανε την εμφάνιση της, λαμβάνοντας επίσημα έγκριση από τον αμερικανικό (U.S.) F.D.A. για χρήση της στην Ανθεκτική Αρτηριακή Υπέρταση. Πρόκειται για έναν ”ανταγωνιστή του διπλού υποδοχέα της ενδοθηλίνης (ΕΤ)”, που εμποδίζει την δέσμευση της Ενδοθηλίνης-1 τόσο με τους υποδοχείς ΕΤΑ όσο και με τους ΕΤΒ.
Οι ενδοθηλίνες είναι πεπτίδια που ενώνονται με τους υποδοχείς ΕΤΑ και ΕΤΒ με ιδιαίτερα αυξημένη αγγειοσυσπαστική δράση (η αγγειοσύσπαση προκαλεί υπέρταση). Σε φυσιολογικές καταστάσεις η δράση των ενδοθηλινών είναι ασαφής. Η σύνθεσή τους διενεργείται στο αγγειακό πνευμονικό δίκτυο, ιδίως όταν εμπλέκονται παθολογικές καταστάσεις όπως: η Πνευμονική Υπέρταση, η Πνευμονική Ίνωση, το Χρόνιο Βρογχικό Άσθμα, το ARDS (Σύνδρομο Οξείας Αναπνευστικής Ανεπάρκειας), ο Καρκίνος του Πνεύμονα και η Απόρριψη Μοσχεύματος από τον οργανισμό μετά από επιτυχημένη κατά τα λοιπά μεταμόσχευση.
Οι Ερευνητές Επιστήμονες, θέλοντας να αποτρέψουν την εμφάνιση Ανθεκτικής Αρτηριακής Υπέρτασης στους ασθενείς των παραπάνω παθολογικών καταστάσεων, προχώρησαν στην απομόνωση μιας νέας δραστικής ουσίας (Aprocitentan) που θα ανταγωνίζεται τις βλαπτικές επιδράσεις (δηλαδή την αγγειοσύσπαση και εμφάνιση υπέρτασης) που προκαλούν οι ενδοθηλίνες, όταν ενώνονται με τους συγκεκριμένους υποδοχείς ΕΤΑ και ΕΤΒ. Η προσπάθειά αυτή, φαίνεται πως ολοκληρώθηκε με επιτυχία, καθώς η νέα κατηγορία, έλαβε έγκριση κυκλοφορίας για την Ανθεκτική Υπέρταση, την ώρα που η περιορισμένη χρήση της μέχρι σήμερα, αφορούσε μόνο κάποιες περιπτώσεις Πνευμονικής Υπέρτασης.
H νέα κατηγορία έχει λάβει ένδειξη (υπό ορισμένες προϋποθέσεις), για χρήση της σε άτομα όπως είπαμε με Ανθεκτική Αρτηριακή Υπέρταση, τα οποία, παρά το γεγονός ότι έχουν λάβει πλήρεις ή σχεδόν πλήρεις δόσεις θεραπείας με όλες τις γνωστές έως σήμερα κατηγορίες αντιϋπερτασικών, παραμένουν αρρύθμιστοι (ανθεκτική υπέρταση).
Οι Ενδοθηλίνες και οι πιθανές δράσεις των Ανταγωνιστών της, άρχισαν να μελετώνται πριν από τριάντα χρόνια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις (σε μικρό αριθμό συμμετεχόντων στις μελέτες), έχουν αναφερθεί περιπτώσεις κατακράτησης υγρών με οίδημα και πολύ λιγότερες με ηπατοτοξικότητα, κυρίως σε ασθενείς με γνωστές χρόνιες ηπατοπάθειες. Η δραστική ουσία Aprocitentan από τις αρχές και μέχρι το τέλος της φάσης ΙΙΙ μελέτης, έδειξε: χαμηλή συχνότητα οιδημάτων, μέτρια αύξηση βάρους από κατακράτηση υγρών (ακόμα και σε δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο – αλάτι), απουσία κατακράτησης νατρίου, καμία επιδείνωση ή εμφάνιση τοξικότητας σε ασθενείς με ήπια ή σοβαρή ηπατική δυσλειτουργία αντίστοιχα, καμία αύξηση ουρίας, κρεατινίνης ή επιπέδων καλίου. Η συγχορήγηση της aprocitentan με υπολιπιδαιμικά φάρμακα π.χ. στατίνες (ροσουβαστατίνη) οι οποίες μεταβολίζονται μέσα από το ίδιο ηπατικό μονοπάτι, δεν έδειξε να επηρεάζει τη συγκέντρωση της. Φαίνεται πως για την χρήση της δεν απαιτείται καμία προσαρμογή της δόσης σύμφωνα με το φύλο ή και την ηλικία των ασθενών, όπως γίνεται με κάποια άλλα φάρμακα.
Η δραστική ουσία Aprocitentan έλαβε έγκριση κυκλοφορίας από τον F.D.A. με την εμπορική ονομασία Tryvio. Συστήνεται η από του στόματος χορήγησή σε μία ημερήσια δόση μέχρι 25 mg άπαξ (κυκλοφορεί σε δισκία των 12,5mg). Μπορεί να συγχορηγηθεί και με άλλες αντιϋπερτασικές κατηγορίες χωρίς πρόβλημα, ενώ η διάρκεια δράσης του φαρμάκου μπορεί να φτάσει έως και τις 41 ώρες. Μπορεί να ληφθεί με άδειο ή γεμάτο στομάχι.
Η νέα αντιϋπερτασική κατηγορία θα βρει σίγουρα την θέση της, ιδίως αν λάβουμε υπόψη μας ότι 580 εκατομμύρια άνθρωποι με υπέρταση (41% των γυναικών και 51% των ανδρών) δεν γνωρίζουν ότι νοσούν επειδή δεν διαγνώστηκαν ποτέ. Περισσότεροι από τους μισούς ανθρώπους (53% των γυναικών και 62% των ανδρών) με διαγνωσμένη αρτηριακή υπέρταση (συνολικά 720 εκατομμύρια άνθρωποι), δεν λαμβάνουν σωστά ή δεν τους έχει συσταθεί η ενδεικνυόμενη φαρμακευτική αγωγή που χρειάζονται. Η πραγματική συχνότητα της Ανθεκτικής Υπέρτασης μεταξύ των διαγνωσμένων υπερτασικών ατόμων κυμαίνεται από 2% έως 5% ενώ είναι αρκετά υψηλότερη στα άτομα που εμφανίζουν επιπλέον βλάβες ΄΄οργάνων – στόχων΄΄ , συμπεριλαμβανομένου ασθενών με Καρδιακή Ανεπάρκεια ή / και Χρόνια Νεφρική Νόσο. Ειδικά σε τέτοιους ασθενείς, οι ιδανικές τιμές αρτηριακής πίεσης ήταν και παραμένουν δύσκολο να επιτευχθούν, ακόμη και μετά την χορήγηση πολλαπλών συνδυασμών στις μέγιστες δόσεις, με όλες τις γνωστές έως σήμερα αντιϋπερτασικές αγωγές. Θα μας δοθεί επομένως σύντομα η ευκαιρία να διαπιστώσουμε, αν και κατά πόσο, η νεοεμφανιζόμενη αντιϋπερτασική κατηγορία, έχει να προσφέρει επιπρόσθετα οφέλη στους ασθενείς μας.
Βιβλιογραφικές αναφορές 2022-2023:
- Dual endothelin antagonist aprocitentan for resistant hypertension (PRECISION): a multicentre, blinded, randomised, parallel-group, phase 3 trial Markus Schlaich, Marc Bellet, Michael Weber, Parisa Danaietash, George Bakris, John Flack, Roland Dreier, Mouna Sassi-Sayadi, Lloyd Haskell, Krzysztof Narkiewicz, et al.
- Aprocitentan: A new development of resistant hypertension Yao Yao MM1,2 Bin Fan MM2 Bin Yang MD1 Zixuan Jia MM2 Bao Li PhD
- Aprocitentan, ένας διπλός ανταγωνιστής υποδοχέα ενδοθηλίνης υπό ανάπτυξη για τη θεραπεία της ανθεκτικής υπέρτασης | Καρδιολογία και Θεραπεία (springer.com)