Αρχή / NEWSLETTER / ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΤΥΠΩΝ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΜΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ!

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΤΥΠΩΝ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΜΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΑ!

Επιμέλεια: Γ. Μπέλλος, Α. Μελιδώνης   

 

Type 2 diabetes subtypes classification: a global reckoning with heterogeneity

Ram Jagannathan, Lisa R Staimez, *K M Venkat Narayan knaraya@emory.edu

www.thelancet.com/diabetes-endocrinology Vol 13 November 2025


Για δεκαετίες, ο διαβήτης τύπου 2 αντιμετωπίζεται ως μια μονολιθική πάθηση, που ορίζεται από την υπεργλυκαιμία και αντιμετωπίζεται μέσω ομοιόμορφων, σταδιακών αλγορίθμων.

Αν και λειτουργικά βολική, αυτή η πρακτική αποτυγχάνει όλο και περισσότερο να λάβει υπόψη τη βιολογική ετερογένεια του διαβήτη τύπου 2.

Ακριβώς όπως η ογκολογία εξελίχθηκε από τη θεραπεία του καρκίνου ως μίας μόνο ασθένειας στην αναγνώριση διακριτών κακοηθειών με στοχευμένες θεραπείες, ένας παρόμοιος μετασχηματισμός βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη στον τομέα του διαβήτη τύπου 2.

Ένα συνδρομικό πλαίσιο που βασίζεται στη μοριακή παθοφυσιολογία θα μπορούσε τελικά να αναπροσανατολίσει τη φροντίδα του διαβήτη προς την ακριβή, στρωματοποιημένη πρόβλεψη κινδύνου, την εξατομικευμένη πρόληψη και τη στοχευμένη θεραπεία.

Μια σημαντική πρόοδος ήρθε με την πρωτοποριακή εργασία του Ahlqvist και των συναδέλφων του, οι οποίοι πρότειναν ένα επίσημο πλαίσιο για την υποκατηγοριοποίηση του διαβήτη τύπου 2 χρησιμοποιώντας ανάλυση συστάδων κλινικών μεταβλητών που συλλέγονται τακτικά. Εντοπίστηκαν τέσσερις αναπαραγώγιμοι υποτύποι: σοβαρός ινσουλινοανθεκτικός διαβήτης (SIRD), σοβαρός ινσουλινοανεπαρκής διαβήτης (SIDD), ήπιος διαβήτης που σχετίζεται με την παχυσαρκία (MOD) και ήπιος διαβήτης που σχετίζεται με την ηλικία (MARD). Αυτοί οι υποτύποι διαφέρουν στα γενετικά προφίλ κινδύνου, τις κλινικές τροχιές και τις θεραπευτικές αντιδράσεις . Η απουσία κοινών γενετικών παραλλαγών στις ομάδες υποστηρίζει τη μηχανιστική τους ιδιαιτερότητα. Αυτά τα ευρήματα έχουν αναπαραχθεί σε πάνω από 30 ανεξάρτητες ομάδες σε ένα εύρος κλινικών και γεωγραφικών περιβαλλόντων, δείχνοντας ισχυρή εγκυρότητα.

Ωστόσο, η σχετική επικράτηση και η κλινική παρουσίαση των υποτύπων ποικίλλουν ανάλογα με την καταγωγή και την περιοχή. Οι SIRD και MOD παρατηρούνται συχνότερα στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, ενώ οι SIDD εκπροσωπούνται δυσανάλογα σε άτομα από τη νότια Ασία, ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα με χαμηλό ΔΜΣ. Στις ινδικές ομάδες, οι υποτύποι με ανεπάρκεια ινσουλίνης αντιπροσωπεύουν έως και 75% του διαβήτη τύπου περισσότερο από το διπλάσιο ποσοστό που αναφέρθηκε στη Σουηδία. Παρά αυτό το αυξανόμενο σύνολο στοιχείων, τα περισσότερα γενετικά και επιγενετικά δεδομένα έχουν συλλεχθεί από άτομα της Ευρώπης υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη για επικύρωση σε ποικίλους πληθυσμούς.

Καθώς συσσωρεύονται στοιχεία σχετικά με τους κινδύνους και τις θεραπευτικές αντιδράσεις που σχετίζονται με συγκεκριμένους υποτύπους, η ευθυγράμμιση των συστημάτων ταξινόμησης με τους βιολογικούς παράγοντες του διαβήτη τύπου 2 θα μπορούσε να επιτρέψει δίκαιη και αποτελεσματική ιατρική ακριβείας σε όλους τους παγκόσμιους πληθυσμούς. Διαφορετικοί υποτύποι παρουσιάζουν επίσης ξεχωριστές κλινικές πορείες.

Η SIRD σχετίζεται με υψηλό καρδιονεφρικό κίνδυνο, που χαρακτηρίζεται από μειωμένο εκτιμώμενο ρυθμό σπειραματικής διήθησης (eGFR) και αυξημένη λευκωματουρία.

Η SIDD εμφανίζεται νωρίτερα από άλλους υποτύπους διαβήτη τύπου 2 και φέρει αυξημένους κινδύνους αμφιβληστροειδοπάθειας, νεφροπάθειας και, σε ορισμένους πληθυσμούς, καρδιαγγειακής νόσου.

Οι MOD και MARD ακολουθούν πιο καλοήθεις πορείες.

Αυτά τα πρότυπα υπογραμμίζουν την προγνωστική αξία της ταξινόμησης υποτύπων και την ανάγκη για ευρεία επικύρωση σε όλες τις καταγωγές.

Τα γενετικά και επιγενετικά δεδομένα ενισχύουν τη μηχανιστική ιδιαιτερότητα των υποτύπων διαβήτη τύπου 2 και υποστηρίζουν την εννοιολόγησή τους ως συνδρομικών οντοτήτων.

Η SIRD συνδέεται με γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με την ινσουλίνη νηστείας, τη συσσώρευση ηπατικών λιπιδίων και τη λιπαρότητα, με μικρή επικάλυψη στους τόπους των β-κυττάρων.

Αντίθετα, η SIDD είναι πλούσια σε γενετικούς τόπους δυσλειτουργίας των β-κυττάρων, όπως η TCF7L2 και η MTNR1B, και έχει τις ισχυρότερες βαθμολογίες πολυγονιδιακού κινδύνου για μειωμένη έκκριση ινσουλίνης.

Η SIDD σχετίζεται επίσης με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό διαβήτη.

Η MOD έχει διπλά γενετικά σήματα τόσο για τη δυσλειτουργία των β-κυττάρων όσο και για τη λιπαρότητα, υποδηλώνοντας ότι η παχυσαρκία μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως τροποποιητής της νόσου παρά ως κύρια αιτία.

Αυτές οι γενετικές διακρίσεις αντικατοπτρίζονται από τις επιγενετικές υπογραφές: Η SIRD έχει τροποποιήσει τη μεθυλίωση σε οδούς που σχετίζονται με τον μεταβολισμό των λιπιδίων, τη φλεγμονή και τη σηματοδότηση της ινσουλίνης.

Η SIDD έχει διαφορική μεθυλίωση σε γονίδια που ρυθμίζουν την απόπτωση των β-κυττάρων και τη μεταγραφή των γονιδίων της ινσουλίνης.

Η MOD παρουσιάζει τη δική της υπογραφή μεθυλίωσης ευθυγραμμισμένη με την παχυσαρκία, αλλά οι κλινικές της επιπτώσεις δεν είναι σαφώς καθορισμένες.

Παρόλο που αυτά τα ευρήματα προσφέρουν προκαταρκτική υποστήριξη για διατηρημένους μηχανισμούς, οι διαφορές στη γενετική αρχιτεκτονική και τα μικρά μεγέθη δειγμάτων υπογραμμίζουν την ανάγκη για μεγαλύτερες μελέτες με ποικίλες καταβολές για την επικύρωση και την επέκταση των μοριακών ταξινομήσεων.

Αναδυόμενα στοιχεία υποδηλώνουν επίσης ετερογένεια στην ανταπόκριση στη θεραπεία μεταξύ των υποτύπων.

Οι εκ των υστέρων αναλύσεις από τις δοκιμές ADOPT και UKPDS ανέφεραν ότι άτομα με SIRD εμφάνισαν βελτιωμένη γλυκαιμική ανθεκτικότητα με θειαζολιδινεδιόνες, ενώ εκείνα με MARD ανταποκρίθηκαν ευνοϊκότερα στις σουλφονυλουρίες.

Ωστόσο, η ίδια ανάλυση έδειξε ότι η ανάθεση υποτύπου δεν βελτίωσε την πρόβλεψη της γλυκαιμικής εξέλιξης, της χρόνιας νεφρικής νόσου ή της ανταπόκρισης στη θεραπεία σε σύγκριση με μοντέλα που βασίζονται αποκλειστικά σε συνήθως διαθέσιμες κλινικές μεταβλητές όπως η ηλικία κατά τη διάγνωση, η αρχική τιμή HbA1c και ο eGFR.

Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, παρόλο που οι υποτύποι που βασίζονται σε δεδομένα προσφέρουν βιολογικές πληροφορίες, τα κλινικά αποτελέσματα επηρεάζονται πιο έντονα από τις συνεχείς κλινικές μετρήσεις.

Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη ατόμων με SIDD ή SIRD, η σεμαγλουτίδη οδήγησε σε μεγαλύτερες μειώσεις στην HbA1c από τη δαπαγλιφλοζίνη μετά από 24 εβδομάδες θεραπείας.

Παρόλο που δεν παρατηρήθηκε σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ θεραπείας και υποτύπου, η ομάδα SIDD έδειξε αριθμητικά μεγαλύτερο όφελος σε σύγκριση με την ομάδα SIRD.

Η Διαταραχή Διαβήτη τύπου 2  συχνά απαιτεί επίσης έγκαιρη έναρξη ινσουλίνης, αν και πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να επιτύχουν γλυκαιμικούς στόχους.

Η παραδοσιακή έννοια του «ένα μέγεθος για όλους» για τον διαβήτη τύπου 2 είναι ολοένα και πιο ξεπερασμένη ενόψει των αναδυόμενων στοιχείων.

Η ταξινόμηση που προτείνουμε μεταφράζει τους υποτύπους που προέρχονται από ομάδες σε ένα κλινικά τεκμηριωμένο, απλοποιημένο πλαίσιο: Η SIRD αντιστοιχεί στον τύπο 2Α (αντίσταση στην ινσουλίνη), η SIDD στον τύπο 2Β (διαταραγμένη έκκριση ινσουλίνης) και η MOD στον τύπο 2AB (μέτρια, επικαλυπτόμενα χαρακτηριστικά). Αν και προέρχεται από δύο βασικούς παθοφυσιολογικούς άξονες, το μοντέλο καταγράφει την εφαρμόσιμη ετερογένεια, με σημασία τόσο για την πρόγνωση όσο και για τη θεραπεία. Η υποκατηγοριοποίηση σε τύπους 2Α, 2Β και 2AB προσφέρει βιολογικά και θεραπευτικά σημαντικούς φαινοτύπους, που ορίζονται από προσβάσιμους κλινικούς δείκτες (παράρτημα σελ. 2), και παρέχει μια ρεαλιστική βάση για την κλιμακωτή εφαρμογή της ακριβούς φροντίδας του διαβήτη.

Top